عکس دندان در بارداری: آیا رادیوگرافی دندان برای جنین خطر دارد؟
عکس دندانی که به دلیل نیاز بالینی گرفته شود در بارداری ایمن به شمار می‌رود، چون دز رسیده به جنین بسیار ناچیز است. در این مطلب توصیه‌های علمی، تصویربرداری‌هایی که بهتر است صبر کنند و نکات دوران شیردهی را می‌خوانید.
«در بارداری می‌شود عکس دندان گرفت؟» از پرسش‌های بسیار رایج مادران باردار است. نگرانی درباره اثر اشعه بر جنین کاملاً قابل درک است، اما پاسخ علمی بیشتر از آنچه تصور می‌شود اطمینان‌بخش است: وقتی عکس دندان در دوران بارداری به دلیل نیاز بالینی گرفته شود، با تجهیزات امروزی ایمن به شمار می‌رود، زیرا پرتو به سر و فک‌ها تابیده می‌شود و مقدار اشعه‌ای که به رحم می‌رسد بسیار ناچیز است. در این مطلب توضیح می‌دهیم این اطمینان بر چه پایه‌ای است، کدام تصویربرداری‌ها را بهتر است به بعد از زایمان موکول کرد و پیش از تصویربرداری چه چیزهایی را باید به ما بگویید.
چرا درمان دندان در بارداری نباید بی‌دلیل به تعویق بیفتد؟
تغییرات هورمونی دوران بارداری لثه‌ها را حساس‌تر می‌کند و التهاب لثه در این دوران شایع است. از سوی دیگر، دندان‌درد، آبسه یا عفونتی که درمان نشود می‌تواند برای سلامت مادر و در نتیجه جنین، مشکل‌سازتر از یک تصویربرداری کم‌دز باشد. برای تشخیص بسیاری از این مشکلات، دندان‌پزشک به عکس نیاز دارد. به همین دلیل انجمن‌های علمی تأکید می‌کنند که نگرانی از اشعه نباید مانع انجام تصویربرداری لازم در بارداری شود.
جنین در عکس دندان چقدر اشعه دریافت می‌کند؟
در تصویربرداری دندانی، پرتو باریک و به سمت ناحیه دهان و فک تنظیم می‌شود و رحم در مسیر مستقیم آن قرار ندارد. آنچه به رحم می‌رسد تنها مقدار بسیار کمی پرتوی پراکنده است. برآوردهای محافظه‌کارانه، دز رسیده به جنین در هر عکس دندانی را حداکثر در حد یک میکروگری می‌دانند.
برای درک این عدد خوب است بدانید کالج متخصصان زنان و مامایی آمریکا (ACOG) اعلام کرده است که دز کمتر از ۵۰ میلی‌گری (یعنی ۵۰ هزار میکروگری) با افزایش ناهنجاری‌های جنینی یا سقط همراه نبوده است و هیچ تصویربرداری تشخیصی منفردی، چه پزشکی و چه دندانپزشکی، به این مقدار نمی‌رسد. به بیان ساده، دز یک عکس دندان هزاران برابر کمتر از آستانه‌ای است که درباره آن نگرانی وجود دارد.
جدول زیر دز مؤثر تقریبی تصویربرداری‌های رایج را برای خود مادر نشان میدهد؛ دزی که به جنین می‌رسد به‌مراتب کمتر از این اعداد است:
| نوع تصویربرداری | دز مؤثر تقریبی برای مادر | معادل پرتوی طبیعی محیط |
|---|---|---|
| پری‌اپیکال (تک‌دندان) | حدود ۵ میکروسیورت | کمتر از یک روز |
| بایت‌وینگ | حدود ۵ میکروسیورت | کمتر از یک روز |
| پانورامیک | حدود ۱۶ میکروسیورت | حدود ۲ تا ۳ روز |
| سیبیسیتی محدود | حدود ۵۰ میکروسیورت | حدود یک هفته |
برای مقایسه دیگر تصویربرداری‌ها، از محاسبه‌گر دز پرتو استفاده کنید.
توصیه انجمن‌های علمی چیست؟
- کالج متخصصان زنان و مامایی آمریکا (ACOG): اشعه یک تصویربرداری تشخیصی منفرد اثر زیان‌باری بر جنین ندارد و نگرانی از اشعه نباید مانع انجام تصویربرداری‌ای شود که از نظر پزشکی لازم است.
- انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA): در توصیه‌های به‌روزشده سال ۲۰۲۴ اعلام کرده است که با تجهیزات دیجیتال امروزی و محدود کردن پرتو به ناحیه مورد نیاز، استفاده روتین از پیشبند سربی و محافظ تیروئید برای هیچ گروهی از بیماران، از جمله زنان باردار، لازم نیست؛ چرا که این محافظ‌ها گاهی جلوی پرتو اصلی را می‌گیرند و باعث تکرار عکس می‌شوند. اگر درباره محافظ پرسشی دارید، پیش از تصویربرداری با تکنسین مطرح کنید.
- اصل ALARA: با وجود ایمنی، هر تصویربرداری باید توجیه بالینی داشته باشد و با کمترین دز ممکن انجام شود. این اصل در بارداری با دقت بیشتری رعایت می‌شود.
کدام تصویربرداری‌ها در بارداری انجام می‌شوند و کدام‌ها به تعویق می‌افتند؟
قاعده کلی ساده است: تصویربرداری‌ای که برای تشخیص و درمان یک مشکل فعلی لازم است انجام می‌شود، و تصویربرداری برای درمان‌های انتخابی معمولاً تا پس از زایمان صبر می‌کند.
- معمولاً انجام می‌شود: عکس پری‌اپیکال یا بایت‌وینگ برای بررسی دندان‌درد، عفونت، آبسه یا آسیب ناشی از ضربه؛ و در صورت نیاز بالینی، عکس پانورامیک.
- معمولاً به بعد از زایمان موکول می‌شود: تصویربرداری برای طراحی ایمپلنت، شروع ارتودنسی، درمان‌های زیبایی و معاینه‌های دوره‌ای بدون علامت.
- سیبیسیتی: چون دز آن از عکسهای دوبعدی بیشتر است، در بارداری تنها زمانی انجام می‌شود که پاسخ آن مستقیماً روی یک تصمیم درمانی ضروری اثر بگذارد.
تصمیم نهایی درباره ضرورت هر تصویربرداری بر عهده دندان‌پزشک معالج است و در صورت نیاز با پزشک متخصص زنان شما هماهنگ می‌شود.
بهترین زمان برای کارهای دندانپزشکی در بارداری
درمان‌های اورژانسی مانند درد شدید یا عفونت در هر زمانی از بارداری انجام می‌شوند. برای درمان‌های غیرفوری، سه‌ماهه دوم معمولاً راحت‌ترین زمان است: تهوع ماه‌های اول کمتر شده و هنوز نشستن طولانی روی صندلی دندانپزشکی آن‌قدر دشوار نیست. در ماه‌های آخر، دراز کشیدن کامل به پشت ممکن است باعث سرگیجه شود؛ اگر چنین احساسی داشتید، حتماً بگویید.
پیش از تصویربرداری چه چیزهایی را به ما بگویید؟
- بارداری یا احتمال بارداری، و در صورت امکان هفته بارداری
- تهوع یا رفلکس تهوع شدید؛ قرار دادن گیرنده عکس داخل دهان ممکن است برایتان ناخوشایند باشد و تکنسین روش مناسب را انتخاب می‌کند
- سرگیجه یا ناراحتی در ایستادن طولانی
- عکسهای قبلی دندان؛ همراه آوردن آن‌ها گاهی از تکرار تصویربرداری جلوگیری می‌کند
سایر نکات آمادگی را در مطلب پیش از مراجعه برای تصویربرداری چه کنیم؟ بخوانید.
عکس دندان در دوران شیردهی
تصویربرداری با اشعه ایکس هیچ ماده پرتوزایی در بدن باقی نمیگذارد و روی شیر مادر اثری ندارد. بنابراین در دوران شیردهی می‌توانید طبق روال معمول عکس دندان بگیرید و نیازی به قطع یا دور ریختن شیر نیست.
جمع‌بندی
عکس دندان در بارداری، وقتی برای تشخیص یک مشکل لازم باشد، با دز بسیار کم و با تجهیزات دیجیتال امروزی ایمن به شمار می‌رود و به تأخیر انداختن درمان یک عفونت دندانی می‌تواند خطر بیشتری داشته باشد. تصویربرداری‌های مربوط به درمان‌های انتخابی معمولاً تا پس از زایمان صبر می‌کنند. مهم‌ترین کار شما این است که بارداری را به دندان‌پزشک و به ما اطلاع دهید.
این مطلب اطلاعات عمومی ارائه می‌کند و جایگزین مشاوره با دندان‌پزشک یا پزشک معالج شما نیست.
پرسش‌های متداول
آیا عکس دندان در سه‌ماهه اول بارداری خطر دارد؟
در تمام دوران بارداری همین اصل برقرار است: دز رسیده به جنین بسیار ناچیز است. تصویربرداری لازم انجام می‌شود و تصویربرداری برای درمان‌های انتخابی معمولاً تا پس از زایمان به تعویق میافتد.
پیش از اطلاع از بارداری عکس دندان گرفته‌ام؛ باید نگران باشم؟
خیر. دز یک عکس دندان بسیار کمتر از مقداری است که با آسیب به جنین همراه دانسته شده است. اگر همچنان نگران هستید، با پزشک خود مشورت کنید.
آیا سیبیسیتی در بارداری مجاز است؟
دز سیبیسیتی از عکسهای دوبعدی بیشتر است؛ به همین دلیل در بارداری معمولاً به تعویق میافتد، مگر اینکه نتیجه آن برای یک تصمیم درمانی ضروری لازم باشد.
آیا در دوران شیردهی میتوان عکس دندان گرفت؟
بله. اشعه ایکس هیچ ماده پرتوزایی در بدن باقی نمیگذارد و روی شیر مادر اثری ندارد؛ نیازی به قطع شیردهی نیست.
آیا هنگام عکس دندان باید پیشبند سربی بپوشم؟
انجمن دندانپزشکی آمریکا از سال ۲۰۲۴ استفاده روتین از پیشبند سربی و محافظ تیروئید را برای هیچ بیماری لازم نمیداند. اگر پرسشی دارید، تکنسین روش مرکز را برایتان توضیح میدهد.